Δύο έφηβες αθλήτριες, τρία μετάλλια σε τρεις εβδομάδες… και η υποχρέωση να αποδείξουν πού ανήκουν
Υπάρχει μια παλιά κουβέντα που τη λέγαμε κάποτε στα καφενεία και τώρα τη γράφουμε σε λεζάντες: «όποιος δεν έχει να πει κάτι, φωνάζει πιο δυνατά». Την τελευταία εβδομάδα, δύο κορίτσια, ένα 17χρονο στη Λεμεσό και ένα 16χρονο στη Θεσσαλονίκη, αναγκάστηκαν να φωνάξουν κι εκείνα. Όχι για να πουν κάτι για τον εαυτό τους. Αλλά για να απαντήσουν σε ανθρώπους που ενώ είδαν το χρώμα των μεταλλιών, αποφάσισαν να ασχοληθούν με κάτι εντελώς διαφορετικό…
Η Μαρίνα Χατζηκώστα κατέκτησε στα μέσα Ιουλίου το χρυσό μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Κ18 στη Ριέτι της Ιταλίας, με βολή 56,17 μέτρα στη δισκοβολία. Το τέταρτο συνολικά χρυσό της Κύπρου σε Ευρωπαϊκά Κ18, και όλα (να σημειωθεί) στις ρίψεις. Τρεις εβδομάδες αργότερα, στο Παγκόσμιο Κ20 του Όρεγκον, πρόσθεσε και το χάλκινο. Η Λίσα Ιτόγια, γκαρντ του Παναθλητικού Συκεών, μπήκε στα Ιωάννινα και έβγαλε 19,3 πόντους μέσο όρο στο EuroBasket U16 Β’ Κατηγορίας. 20 στον ημιτελικό με τη Νορβηγία, 14 στον τελικό με την Ισλανδία, μαζί με τις κρίσιμες βολές στο 37′, εκεί που το ματς μύριζε καμένο. Η Εθνική Κορασίδων της Ελλάδας κέρδισε 75-72 και ανέβηκε στην Α’ Κατηγορία.
Αυτά είναι τα γεγονότα. Και τώρα τα «σχόλια».
Το Βαρώσι, η Πάχνα και η αριθμητική της υποκρισίας
Η Μαρίνα γεννήθηκε στη Λεμεσό τον Φεβρουάριο του 2009 και υιοθετήθηκε από τη Σιμόνη Παπαλεοντίου Χατζηκώστα και τον Σάββα Χατζηκώστα. Η βιολογική της μητέρα κατάγεται από την Πολωνία, ο βιολογικός της πατέρας από τη Νιγηρία. Η μητέρα που τη μεγάλωσε εκτοπίστηκε από το Βαρώσι και βρέθηκε στη Λεμεσό το 1974. Ο πατέρας που τη μεγάλωσε είναι Λεμεσιανός, με ρίζες στην Πάχνα και στην Ακαπνού.
Ας το αφήσουμε λίγο αυτό να κατακαθίσει. Μια οικογένεια που ξέρει τι σημαίνει να σου ζητούν αποδείξεις για το πού ανήκεις, επειδή σου πήραν το σπίτι, μεγάλωσε ένα παιδί στο οποίο σήμερα ζητούν αποδείξεις για το πού ανήκει, επειδή δεν τους κάνει το… χρώμα. Το είπε μόνη της, χωρίς δικηγόρους και χωρίς επικοινωνιολόγους: «Το πόσο Κύπρια είμαι, το δείχνουν τα αποτελέσματά μου και η ανθρωπιά μου.» Δεκαεπτά χρονών παιδί, και έχει καταλάβει καλύτερα από πολλούς ενήλικες τι σημαίνει ταυτότητα.
Η ίδια θύμισε ότι δεν είναι η πρώτη. Ανέφερε τον Μίλαν Τραϊκόβιτς, έναν αθλητή που έτρεξε, πόνεσε και σήκωσε την κυπριακή σημαία σε Ολυμπιακούς Αγώνες, και που παρ’ όλα αυτά χρειάστηκε κάποια στιγμή να ακούσει κι αυτός την ίδια βλακεία. Στην Κύπρο έχουμε αναπτύξει μια περίεργη λογιστική: το μετάλλιο είναι πάντα «δικό μας», ο αθλητής γίνεται «ξένος» μόνο όταν χρειαστεί να τον μειώσουμε.
«Η μισή Ελλάδα μπορεί να με μισεί»
Η Ιτόγια απάντησε μέσα από ένα story στο Instagram, με μια ωριμότητα που θα ζήλευαν επαγγελματίες τριαντάρηδες. Είναι Ελληνονιγηριανή. Θα μπορούσε, όπως εξήγησε, να αγωνίζεται στη Νιγηρία. Διάλεξε, όπως γράφει, «τη χώρα που αποκαλώ σπίτι μου», τη χώρα όπου γεννήθηκε και μεγαλώνει.
Το πιο θλιβερό στην ιστορία δεν είναι καν τα σχόλια. Είναι ο χρονισμός τους. Δεν ήρθαν όταν έχασε. Ήρθαν όταν κέρδιζε. Ο ρατσισμός στον αθλητισμό δεν είναι κριτική επίδοσης, είναι ενόχληση από την επιτυχία. Γιατί όσο η Ιτόγια ήταν μια άγνωστη γκαρντ στις Συκιές, δεν ενοχλούσε κανέναν. Άρχισε να ενοχλεί όταν έγινε η πρώτη σκόρερ της Εθνικής.
Υπάρχει και μια δεύτερη ειρωνεία, πικρότερη. Πολλοί από αυτούς που στοχοποιούν σήμερα μια 16χρονη φώναζαν πριν λίγα χρόνια «Greek Freak» με το χέρι στην καρδιά. Ο Γιάννης Αντετοκούνμπο δεν έγινε αποδεκτός επειδή άλλαξε κάτι στην καταγωγή του. Έγινε αποδεκτός επειδή έγινε MVP και πρωταθλητής του NBA. Μεταφράζοντας: η ένταξη προσφέρεται, αλλά όχι δωρεάν. Το εισιτήριο κοστίζει ένα δαχτυλίδι.
Δεν είναι «απλά σχόλια»
Υπάρχει η βολική άποψη ότι όλα αυτά είναι «τέσσερις γραφικοί στο πληκτρολόγιο». Δεν είναι. Ο ρατσισμός στα σόσιαλ έχει το ίδιο αποτέλεσμα με τη γιούχα στην εξέδρα: στέλνει σε ένα παιδί το μήνυμα ότι όσο κι αν προπονηθεί, θα κρίνεται με άλλο μέτρο. Και ξέρετε τι κάνουν τα παιδιά που ακούν αυτό το μήνυμα αρκετές φορές; Τα παρατάνε. Δεν το ανακοινώνουν, δεν βγάζουν story. Απλώς σταματούν να πηγαίνουν προπόνηση, και εμείς μετά αναρωτιόμαστε γιατί μια χώρα με ταλέντα βγάζει τόσο λίγους πρωταθλητές.
Ο αθλητισμός, ας μη γελιόμαστε, είναι ίσως ο πιο ειλικρινής θεσμός που έχουμε. Το μέτρο δεν διαπραγματεύεται. Ο δίσκος προσγειώνεται στα 56,17 μέτρα ανεξάρτητα από το τι πιστεύει ο σχολιαστής στο Facebook. Το τρίποντο μπαίνει ή δεν μπαίνει. Γι’ αυτό ακριβώς είναι τόσο ενοχλητικός για όσους έχουν χτίσει τον κόσμο τους πάνω σε ιεραρχίες που δεν αντέχουν στο χρονόμετρο.
Τι μπορεί να γίνει… και τι δεν είναι αρκετό
Η Μαρίνα ζήτησε από την πολιτεία να ασχοληθεί σοβαρά. Έχει δίκιο, και το «σοβαρά» έχει σημασία, γιατί η συνήθης αντίδραση είναι μια ανακοίνωση με τρία επίθετα και ένα hashtag.
Σοβαρά σημαίνει: ομοσπονδίες με σαφή διαδικασία καταγγελίας και υποστήριξης του αθλητή. Όχι να μένει ένα 16χρονο παιδί να απαντά μόνο του, νύχτα, από το κινητό του. Σημαίνει σωματεία που εκπαιδεύουν προπονητές και γονείς, γιατί ο ρατσισμός στα μίνι πρωταθλήματα ξεκινά από την κερκίδα και όχι από το παρκέ. Σημαίνει διαχείριση των επίσημων σελίδων: όταν αφήνεις ένα σχόλιο να στέκεται κάτω από τη φωτογραφία μιας αθλήτριάς σου, το υπογράφεις. Και δεν θα χρειαστεί το θέμα να φτάσει στην δημοσιότητα ώς το viral της ημέρας.
Η καλή είδηση
Και όμως. Μέσα σε όλα, η εικόνα των ημερών δεν είναι τα σχόλια. Είναι μια δεκαεπτάχρονη που βούρκωσε στο βάθρο ακούγοντας τον ύμνο στην Ιταλία. Είναι μια δεκαεξάχρονη που ευστόχησε σε δύο βολές με το γήπεδο των Ιωαννίνων να τρέμει και την Ισλανδία στους εννιά πόντους. Είναι δύο κορίτσια που, αντί να απαντήσουν με μίσος, απάντησαν με μία πρόταση η καθεμιά και μετά γύρισαν στη δουλειά τους.
Ο ρατσιστής θέλει να ορίσει ποιος ανήκει κάπου. Ο αθλητής όμως είναι αυτός που το αποδεικνύει. Και σε αυτό το παιχνίδι, με όλο τον σεβασμό, ο πρώτος δεν έχει καμία ελπίδα. Γιατί σε πενήντα χρόνια κανείς δεν θα θυμάται ένα σχόλιο. Όμως στα αρχεία της European Athletics και της FIBA τα ονόματα Χατζηκώστα και Ιτόγια, με τις σημαίες της Κύπρου και της Ελλάδας δίπλα τους, θα είναι γραμμένα με μελάνι που δεν σβήνει.
Τα κορίτσια απάντησαν. Σειρά μας τώρα…
