Η Ακαδημία του Άτλαντα Πάφου έραψε το «Δεν ξεχνώ» σε ένα σημείο που δύσκολα το χάνει κανείς: Στην πλάτη της φανέλας που θα φοράνε δεκάδες παιδιά στους αγώνες της ΚΟΚ.
Μία κίνηση που θυμίζει και υπόσχεται πώς ότι έχουν συμβεί στην πατρίδα μας, πριν από μισό αιώνα, δεν πρέπει να ξεθωριάζουν για κανένα λόγο. Μία κίνηση που στην Πάφο την πέρασαν με τον πιο απλό και ταυτόχρονα, τον πιο έξυπνο τρόπο.
Η φανέλα που θυμάται
Η φανέλα είναι μαύρη με πορτοκαλί νούμερα και τελειώματα, μοντέρνα όσο πρέπει για να την φορέσει ένα παιδί. Και ακριβώς κάτω από τον γιακά, εκεί που το βλέμμα πέφτει πρώτο, είναι το περίγραμμα της Κύπρου με τις δύο λέξεις που πονάνε, αλλά πρέπει να υπάρχουν: «ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ».
Εκεί, πάνω από τον αριθμό και το όνομα, εκεί δηλαδή που δηλώνεται η ταυτότητα στον αγωνιστικό χώρο. Ένας συμβολισμός που μόνο τυχαίος δεν είναι. Είναι σαν να λες σε κάθε παιδί πως πριν από το όνομά σου και το νούμερό σου, υπάρχει αυτό.
Η ίδια η Ακαδημία εξήγησε την επιλογή της με λόγια που δεν χρειάζονται κάποια ιδιαίτερη μετάφραση: το σύνθημα θα βρίσκεται «σε κάθε αγώνα, σε κάθε προπόνηση, σε κάθε στιγμή των δραστηριοτήτων της Ακαδημίας», γιατί «η διατήρηση της ιστορικής μνήμης είναι μία συνεχής μάχη ενάντια στον χρόνο».
Μάχη ενάντια στον χρόνο… Η πιο άνιση μάχη που υπάρχει, γιατί ο χρόνος δεν κουράζεται. Ο χρόνος δεν χρειάζεται τάιμ-άουτ. Ο χρόνος δεν κάνει φάουλ που δεν σφυρίζονται…
Από τους τοίχους των σχολείων στο παρκέ
Όποιος έχει βρεθεί σε σχολείο της Κύπρου από το 1974 και μετά, ξέρει ότι το «Δεν ξεχνώ» είναι παντού. Στα οπισθόφυλλα των τετραδίων, στους τοίχους των τάξεων, στις σχολικές γιορτές. Επειδή όμως τα χρόνια περνούν, είμαστε υποχρεωμένοι οι μεγαλύτεροι να το θυμίζουμε ακόμα πιο έντονα.
Μάλιστα στις επισκέψεις μου στα σχολεία για την παρουσίαση του βιβλίου μου «Μια Νεράιδα στο Δασάκι» που διαπραγματεύεται εκείνα τα μαύρα χρόνια σε μορφή παραμυθιού, λέω στα παιδιά πως δεν φτάνει να λέμε «Δεν ξεχνώ», αλλά πρέπει να προσθέσουμε και την πρόταση «και ερευνώ». «Δεν ξεχνώ και ερευνώ» για να μάθουν τα μικρότερα παιδιά ποιος είναι ο λόγος που δεν πρέπει να ξεχνάνε όσα συνέβησαν στην χώρα μας…
Τα εγγόνια και η Coco
Η πραγματική αξία της πρωτοβουλίας είναι πως τα παιδιά που θα φορούν αυτή την φανέλα είναι γεννημένα σαράντα με πενήντα χρόνια μετά την εισβολή. Είναι γενιά των εγγονιών, για κάποιες οικογένειες και των δισέγγονων. Για εκείνα τα παιδιά η Κερύνεια, η Αμμόχωστος και η Μόρφου δεν υπάρχει ως ανάμνηση, αλλά μόνο έως γεωγραφία. Ονόματα σε έναν χάρτη που δεν επισκέφτηκαν ποτέ ως «δικά τους».
Και η μνήμη, όπως ξέρει όποιος είδε την ταινία «Coco» της Pixar, δεν πεθαίνει με τους ανθρώπους. Η μνήμη πεθαίνει όταν δεν απομένεις κανείς για να θυμάται. Η ταινία το έλεγε για τους προγόνους. Ισχύει όμως εξίσου και για τους τόπους.
Οι παλιοί έλεγαν πως «η επανάληψη είναι η μήτηρ της μαθήσεων». Κάθε προπονητής μπάσκετ το ξέρει ίσως καλύτερα από έναν φιλόλογο: κανένα παιδί δεν έμαθε lay-up από μία… ομιλία. Το έμαθε κάνοντάς το εκατοντάδες φορές, μέχρι να γίνει μία φυσική κίνηση του σώματος. Έτσι λειτουργεί και η μνήμη. Δεν χτίζεται με τις τελετές, αλλά με την παρουσία της φράσης στην καθημερινότητά σου, όταν βλέπεις την πλάτη του συμπαίκτη σου την Τρίτη, την Τετάρτη και την Παρασκευή το απόγευμα, αλλά και το Σάββατο στον αγώνα…
Όταν ο αθλητισμός κρατάει το νήμα
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο αθλητισμός αναλαμβάνει ρόλο θεματοφύλακα. Στην ιστορία έχουν υπάρξει αμέτρητα παραδείγματα. Η Ανόρθωση και η Νέα Σαλαμίνα κουβαλούν εδώ και πέντε δεκαετίες την Αμμόχωστο μέσα στο ίδιο τους το όνομα. Όπως και όλα τα προσφυγικά σωματεία που έκαναν την ύπαρξή τους μία πράξη μνήμης. Κάθε αγώνας τους είναι, κατά κάποιον τρόπο, μία υπενθύμιση του πού θα έπρεπε να παίζουν.
Αλλά και εκτός συνόρων, η Λίβερπουλ για παράδειγμα με τους οπαδούς της να κρατάνε ζωντανό επί 27 χρόνια το «Justice for the 96», μέχρι να δικαιωθούν. Ο αθλητισμός, όταν θέλει, μπορεί να κουβαλήσει κάτι βαρύτερο από ένα τρόπαιο.
Η διαφορά του Άτλαντα είναι πως δεν μιλάμε για ένα προσφυγικό σωματείο, ούτε κάποιο που κουβαλά κάποια μεγάλη ιστορία με εκατοντάδες χιλιάδες φιλάθλους και τηλεοπτικά συμβόλαια. Μιλάμε για μία ακαδημία, με παιδιά που ακόμα μπορεί να μπερδεύουν το αριστερό με το δεξιό λέι απ. Και ίσως γι αυτό η κίνηση αποκτά μεγαλύτερη αξία. Οι μεγάλοι οργανισμοί κάνουν κινήσεις για να προβάλουν κάτι. Οι μικροί κάνουν επιλογές…
Μνήμη ναι, μίσος όχι
Αξίζει να ειπωθεί και κάτι ακόμα, γιατί πάντα υπάρχουν εκείνοι που βιάζονται να διαβάσουν σε κάθε αναφορά στο 1974 μία κήρυξη πολέμου. Το «Δεν ξεχνώ» δεν σημαίνει ταυτόχρονα και «μισώ». Δεν διδάσκει κάποια εκδίκηση, δεν ζητάει αντίπαλο. Διδάσκει ότι υπάρχει μία αδικία που δεν έχει αποκατασταθεί και ότι η αδιαφορία είναι ο καλύτερος σύμμαχός της.
Ο Σανταγιάνα το είχε πει από το 1905: όσοι δεν μπορούν να θυμηθούν το παρελθόν, είναι καταδικασμένοι να το επαναλάβουν. Και ένα παιδί που μαθαίνει να θυμάται, μαθαίνει ταυτόχρονα να κρίνει, να ρωτά και να μην αρκείται στις εύκολες απαντήσεις. Δηλαδή ακριβώς αυτά που του μαθαίνει και το μπάσκετ: να διαβάζει το παιχνίδι, όχι απλώς να τρέχει πίσω από τη μπάλα.
Ένα σπίρτο στο σκοτάδι
«Τα λόγια πετούν, τα γραπτά μένουν», λέει η παλιά ρήση. Ο Άτλαντας πήγε ένα βήμα παραπέρα: έγραψε τις δύο πιο σημαντικές λέξεις της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας πάνω σε ύφασμα που αγωνίζεται και μεγαλώνει μαζί με όσους το φορούν.
Δεν θα λύσει το Κυπριακό μια φανέλα. Κανείς δεν υπάρχει τέτοια αυταπάτη. Αλλά θα κάνει κάτι που δεν κατάφεραν πολλές επίσημες εκδηλώσεις με κουστούμια και λόγους: θα κάνει ένα παιδί δέκα χρονών να ρωτήσει στο σπίτι «τι σημαίνει αυτό που γράφει η φανέλα μου;». Κι εκείνη η ερώτηση, στο τραπέζι της κουζίνας, με τον παππού ή τη γιαγιά να ψάχνει τις σωστές λέξεις για να εξηγήσει, αξίζει περισσότερο από χίλια πανό…
Θερμά συγχαρητήρια στη διοίκηση, στους προπονητές και σε όλους τους ανθρώπους της Ακαδημίας. Γιατί θύμισαν σε όλους μας ότι η μνήμη δεν χρειάζεται μεγάλους προϋπολογισμούς. Χρειάζεται απόφαση.
Και αν το παράδειγμά τους το ακολουθήσουν κι άλλες ακαδημίες, άλλοι σύλλογοι, άλλα γήπεδα και άλλα παρκέ σε όλη την Κύπρο, τότε ίσως κάποια μέρα τα ίδια αυτά παιδιά, μεγαλωμένα πια, να φορέσουν μια φανέλα σε ένα γήπεδο της Αμμοχώστου ή της Κερύνειας. Και να θυμηθούν ότι όλα ξεκίνησαν από δύο λέξεις κάτω από έναν γιακά…
