Στις 15 Ιουλίου το βράδυ, το Κάουνας έμεινε ξύπνιο μέχρι αργά. Η Ζαλγκίρις ανακοίνωσε τον Γιόνας Βαλαντσιούνας με διετές συμβόλαιο και η Λιθουανία, μια χώρα όπου το μπάσκετ δεν είναι σπορ αλλά δεύτερη θρησκεία, υποδέχθηκε τον άσωτο υιό της με τον τρόπο που ξέρει: έσφαξε τον σιτευτό μόσχο, άνοιξε τα ταμεία και άρχισε να ονειρεύεται. Δεκατέσσερις σεζόν στο NBA, Νο5 του ντραφτ του 2011, καριέρα με 12,8 πόντους και 9 ριμπάουντ μέσο όρο, και στα 34 του ο πιο αναγνωρίσιμος Λιθουανός μπασκετμπολίστας της τελευταίας δεκαπενταετίας επιστρέφει εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν όλα.
Ο Τόμας Πούρλις το είπε με τον πιο λιθουανικό τρόπο που γίνεται: πρόκειται μάλλον για τον δεύτερο παίκτη μετά τον Αρβίντας Σαμπόνις που δικαιούται τον τίτλο του θρύλου. Και όπως ο Σαμπόνις γύρισε το 2001 στο Κάουνας για να θυμίσει στην Ευρώπη πώς απλώνει την κορμάρα του στη ρακέτα, έτσι και ο Βαλαντσιούνας έρχεται να κλείσει τον κύκλο. Με τη διαφορά ότι αυτή τη φορά ο κύκλος κοστίζει, σύμφωνα με τα λιθουανικά δημοσιεύματα, περίπου 2,5 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Και στη Λιθουανία, όπως σημειώνει ο δις πρωταθλητής Ευρώπης Μαρτίνας Γκετσεβίτσιους, ο κόσμος ξέρει να μετράει.
Τι έφυγε, τι ήρθε
Για να καταλάβουμε το μέγεθος της μετακόμισης, χρειάζεται πρώτα η απογραφή. Έφυγαν πέντε: ο Σιλβέν Φρανσίσκο (για τη Βιλερμπάν), ο Μόουζες Ράιτ (για την Αρμάνι Μιλάνο, αφού το ειδύλλιο με τη Μπαρτσελόνα έμεινε στα χαρτιά), οι Ίγκνας Μπραζντέικις, Λαουρίνας Μπιρούτις και Μάντας Ρουμπστάβιτσιους. Ήρθαν έξι: Σάμπεν Λι από την Εφές, Κάρσεν Έντουαρντς από τη Βίρτους Μπολόνια, Στέρλινγκ Μπράουν από την Παρτίζαν, ο παλιός γνώριμος Μάριους Γκριγκόνις από τον Παναθηναϊκό, ο Μάρεκ Μπλάζεβιτς και, φυσικά, ο Βαλαντσιούνας.
Το ρόστερ, λοιπόν, σε μία ανάσα. Γκαρντ: Γουίλιαμς-Γκος, Λο, Λι, Έντουαρντς, Γκριγκόνις, Γκιεντράιτις, Σιρβίντις. Φόργουορντ: Μπράουν, Ουλάνοβας, Μπουτκεβίτσιους, Τουμπέλις, Σλέβα. Σέντερ: Βαλαντσιούνας, Μπλάζεβιτς. Στον πάγκο, για δεύτερη σεζόν, ο Τόμας Μασιούλις.
Δεκατέσσερις παίκτες επιπέδου Ευρωλίγκας. Οι δέκα, όμως, χωράνε στις τρεις περιφερειακές θέσεις και μόνο τέσσερις στη φροντ λάιν, με δύο καθαρούς σέντερ. Πολυτέλεια από τη μέση και πάνω, ψιλά γράμματα από τη μέση και κάτω. Κρατήστε το, γιατί εκεί θα επιστρέψουμε.
Επίθεση: παλιά σχολή, καινούργια λεφτά
Η περσινή Ζαλγκίρις έγραψε ιστορία με τον δικό της τρόπο: ρεκόρ 23 νικών, πέμπτη θέση στην κανονική περίοδο (την καλύτερη της σύγχρονης εποχής της Ευρωλίγκας για το Κάουνας) και αποκλεισμός στα προημιτελικά με 3-1 από τη Φενέρμπαχτσε του Σαρούνας Γιασικεβίτσιους. Πονάει λίγο παραπάνω η ειρωνεία: ο μαθητής έφτασε μια ανάσα από το Φάιναλ Φορ και τον σταμάτησε ο δάσκαλος…
Εκείνη η ομάδα έτρεχε με τα καύσιμα του Φρανσίσκο (16,5 πόντοι, 6,5 ασίστ, μέλος της πρώτης πεντάδας της διοργάνωσης και δεύτερος στην ψηφοφορία του MVP πίσω από τον Βεζένκοφ) και την κάθετη αθλητικότητα του Ράιτ. Η φετινή έχει άλλη… μηχανή: πιο βαριά, πιο αργή, πιο υπολογισμένη, με το κέντρο βάρους χαμηλά και βαθιά μέσα στη ρακέτα.
Ο Βαλαντσιούνας θα κλειδώνει θέσεις στο ζωγραφιστό, θα τραβάει διπλά μαρκαρίσματα και θα σερβίρει ανοιχτά σουτ σε μια περιφέρεια που, κακά τα ψέματα, ξέρει να τα βάζει: Μπράουν, Γκριγκόνις, Σλέβα, Σιρβίντις και Μπουτκεβίτσιους είναι όλοι τους εκτελεστές πρώτης γραμμής στο catch and shoot, σε μια ομάδα που πέρυσι φιγουράριζε για μήνες στην κορυφή της Ευρωλίγκας στο ποσοστό τριπόντων. Δίπλα του, ο Αζουόλας Τουμπέλις συνθέτει μαζί του ίσως το πιο επιβλητικό δίδυμο ψηλών της διοργάνωσης. Στη Λιθουανία ήδη αστειεύονται ότι η Ζαλγκίρις του 2026 θα παίζει σαν να ξαναβρέθηκαν στο παρκέ ο Σαμπόνις με τον Τανόκα Μπερντ. Παλιά σχολή, με καινούργια λεφτά.
Ο Έντουαρντς προορίζεται για πρώτος εκτελεστής πίσω από τον σέντερ. Πριν από δύο σεζόν ήταν ο πρώτος σκόρερ της Ευρωλίγκας με τη Μπάγερν (20,4 πόντοι), πέρυσι στη Μπολόνια μέτρησε 17,3 αλλά με πενιχρό δείκτη αξιολόγησης, παίζοντας ένα μπάσκετ που ο Πούρλις περιέγραψε ως κατάχρηση προσωπικών επιλογών σε σύστημα που δεν του ταίριαζε. Στο Κάουνας δεν θα του επιτραπεί να «σιαλέψει» όπως στην Ιταλία και αυτό, λένε οι Λιθουανοί, είναι καλό και για τον ίδιο.
Υπάρχει όμως ένας αστερίσκος, και δεν είναι μικρός. Ο Φρανσίσκο δεν αντικαταστάθηκε με αντίστοιχο δημιουργό, γιατί τέτοιος δεν βρέθηκε στην αγορά. Η παραγωγή του θα αναζητηθεί συλλογικά, από τα χέρια των Έντουαρντς, Λι, Γουίλιαμς-Γκος και από τις πάσες του Βαλαντσιούνας μέσα από το ζωγραφιστό. Αν το άθροισμα βγάλει το λογαριασμό, η Ζαλγκίρις μπορεί να εξελιχθεί σε μια από τις κορυφαίες επιθέσεις της Ευρώπης. Αν όχι, θα ψάχνει τον δημιουργό της στα δύσκολα φινάλε, εκεί όπου πέρυσι σήκωνε το χέρι ο Γάλλος.
Άμυνα: εκεί θα κριθεί το παραμύθι
Το πρόβλημα με τον Βαλαντσιούνας δεν είναι απλώς ότι στα 34 του δεν κυνηγάει γκαρντ στο ανοιχτό γήπεδο. Είναι ότι η παρουσία του στενεύει το αμυντικό μενού. Ξεχάστε τις άμυνες συνεχών αλλαγών που έχουν γίνει το ψωμοτύρι της σύγχρονης Ευρωλίγκας: με τον Λιθουανό στο παρκέ, ο Μασιούλις θα καταφύγει σε πιο παθητική αντιμετώπιση του πικ εν ρολ, με τον σέντερ κοντά στη ρακέτα, τους περιφερειακούς να περνούν επιθετικά πάνω από τα σκριν και κατεύθυνση του χειριστή στο αδύναμο χέρι.
Οι πιο ψύχραιμες λιθουανικές φωνές, πάντως, θεωρούν τον σχετικό πανικό υπερβολικό. Ο Βαλαντσιούνας προστατεύει το καλάθι με όγκο και ολοκληρώνει τις άμυνες με το αμυντικό ριμπάουντ που είναι, στο κάτω-κάτω, το τελευταίο και κρισιμότερο κεφάλαιο κάθε αμυντικής κατοχής. Ο Πούρλις θυμίζει ότι οι Ταβάρες, Φαλ και Μιλουτίνοφ δεν φημίζονται για την ευκινησία τους και όμως προσθέτουν, όχι αφαιρούν. Και η περιφέρεια, με τους Λι και Μπράουν, έχει πλέον καλύτερα ατομικά μαρκαρίσματα πάνω στην μπάλα απ’ ό,τι πέρυσι.
Η φοβία (η λέξη είναι του Γκετσεβίτσιους) βρίσκεται αλλού: λείπει ο αθλητικός, ευκίνητος σέντερ που θα κάλυπτε τα διαφορετικά στιλ αντιπάλων. Ο Τουμπέλις θα φορτωθεί λεπτά και ρόλους σε δύο θέσεις, ο Ουλάνοβας θα μετακομίσει συχνότερα στο «4», και αν, ο μη γένοιτο, χτυπήσει ο Τουμπέλις, η φροντ λάιν μένει με Βαλαντσιούνας, Μπλάζεβιτς και Σλέβα. Γι’ αυτό και στο Κάουνας κανείς δεν κλείνει την πόρτα σε μια προσθήκη ψηλού μέσα στη σεζόν. Το τσιπάκι της άμυνας δεν χάλασε. Απλώς θέλει καινούργιο λογισμικό, και ο Μασιούλις έχει μέχρι τον Οκτώβριο να το γράψει.
Δέκα περιφερειακοί, μία μπάλα
Και φτάνουμε στο πιο λεπτό ζήτημα, αυτό που δεν μετριέται με στατιστική. Οι Έντουαρντς, Μπράουν, Λι, Γκριγκόνις και Λο έχουν συνηθίσει σε ρόλους με μπάλα και κατοχές. Στο Κάουνας δεν θα φτάνουν ούτε οι μπάλες, ούτε τα λεπτά για όλους. Ο Λο θα δει τον ρόλο του να συρρικνώνεται, ο Γκριγκόνις μετά από δύο σεζόν στην Αθήνα με τραυματισμούς στη μέση και μετρημένες συμμετοχές, επιστρέφει όχι για να βρει ρυθμό με 30λεπτα, αλλά για να παλέψει για τη ρότα του σε μια θέση με συνωστισμό.
Η ιεραρχία, λένε όλοι, πρέπει να χαραχτεί νωρίς και με «αλφαδιά»: Βαλαντσιούνας και Έντουαρντς οι επιθετικοί άξονες, ο Γουίλιαμς-Γκος στρατηγός και θερμοστάτης του ρυθμού, ο Τουμπέλις πολυεργαλείο και ψυχή, οι υπόλοιποι στρατιώτες με συγκεκριμένες αποστολές. Όσο αργεί το ξεκαθάρισμα, τόσο θα φουσκώνει ο κίνδυνος γκρίνιας και ασύνδετου μπάσκετ.
Εδώ, όμως, η Ζαλγκίρις κρύβει το πιο απρόσμενο ατού της. Ο Βαλαντσιούνας δεν αποκτήθηκε μόνο για τους πόντους και τα ριμπάουντ, αλλά και ως θεσμός αποδυτηρίων. Όταν στο δωμάτιο μπαίνει ένας άνθρωπος που έχει ζήσει δεκατέσσερα χρόνια ό,τι ονειρεύονται όλοι οι υπόλοιποι, οι φωνές χαμηλώνουν μόνες τους. Ο Πούρλις τα ονομάζει «καλά και ευχάριστα προβλήματα». Από εκείνα που η Ζαλγκίρις δεν είχε ποτέ την πολυτέλεια να έχει.
Οι Λιθουανοί ψηφίζουν
Οι εκτιμήσεις στη Λιθουανία κινούνται σε ένα φάσμα από τη συγκρατημένη αισιοδοξία μέχρι το ανοιχτό όνειρο. Ο Γιόνας Λέκσας του Krepsinis.net γράφει ότι το Φάιναλ Φορ δεν ακούγεται πλέον παράλογο, αλλά η λογική απαίτηση είναι πρώτα να επιβεβαιωθεί το περσινό επίπεδο, που δεν είναι καθόλου αυτονόητο όταν οι ανταγωνιστές οπλίζονται με μεγαλύτερα μπάτζετ. Ο Πούρλις πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: η ομάδα είναι ισχυρότερη από την περσινή και ο στόχος οφείλει να είναι ξεκάθαρα η τετράδα. Ο Γκετσεβίτσιους βαθμολογεί τη στελέχωση με 9, ίσως και 9 συν, αλλά προσγειώνει την πρόβλεψη στην οκτάδα, κάπου μεταξύ έκτης και όγδοης θέσης.
Και πάνω απ’ όλα αυτά πλανάται η πίεση. Στη Λιθουανία, όπως παραδέχονται οι ίδιοι οι Λιθουανοί, την πίεση την παρασκευάζουν βιομηχανικά: τα εισιτήρια ακριβαίνουν, τα μπάτζετ φουσκώνουν, ο κόσμος λογαριάζει τα συμβόλαια και δεν πρόκειται να δείξει κατανόηση αν ο Βαλαντσιούνας φορτωθεί δύο γρήγορα επιθετικά φάουλ ή φανεί αργός σε ένα πικ εν ρολ. Η Ευρωλίγκα, με τα διπλά μαρκαρίσματα, τα ταξίδια και το αμείλικτο καλεντάρι της, είναι άλλο άθλημα από το NBA του Απριλίου. Αυτό θα είναι το πραγματικό μεταπτυχιακό του Γιόνας.
Η ετυμηγορία
Η Ζαλγκίρις του 2026-27 δεν είναι πια η συμπαθής επαρχιώτισσα που πουλάει πάθος και εξάγει ταλέντο. Είναι ομάδα που ψωνίζει από τα ακριβά ράφια, κρατάει τους δικούς της και φέρνει πίσω τους θρύλους της. Έχει ερωτηματικά: Τη δημιουργία που άφησε πίσω του ο Φρανσίσκο, την αθλητικότητα που λείπει από τη φροντ λάιν, την ισορροπία ενός αποδυτηρίου γεμάτου εγωισμούς με προϋπηρεσία. Κανένα, όμως, δεν είναι από εκείνα που δεν λύνονται με δουλειά, ιεραρχία και έναν προπονητή που απέδειξε πέρυσι ότι ξέρει να βάζει τάξη.
Πάνω απ’ όλα, έχει ξανά κάτι που δεν αγοράζεται: 15.000 ψυχές στη Ζαλγκίριο Αρένα να περιμένουν το παιδί που έφυγε έφηβος για τον Καναδά και γύρισε άντρας για να τελειώσει την ιστορία εκεί όπου άρχισε. Το όνειρο στο Κάουνας απέκτησε βάρος, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Ευτυχώς γι’ αυτούς, οι ώμοι που θα το σηκώσουν είναι από τους πιο φαρδιούς που κυκλοφόρησαν ποτέ στα ευρωπαϊκά παρκέ.
