Στον χώρο του κυπριακού μπάσκετ, η συζήτηση γύρω από τις ακαδημίες περιστρέφεται συχνά γύρω από το ταλέντο. Ποιο παιδί ξεχωρίζει, ποιο έχει προοπτική, ποιο μπορεί να φτάσει σε υψηλότερο επίπεδο. Είναι μια συζήτηση αναγκαία, αλλά όχι αρκετή. Γιατί η εξέλιξη ενός αθλητή δεν εξαρτάται μόνο από τα ατομικά του χαρακτηριστικά. Εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει μπασκετικά.
Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο ρόλος του Τεχνικού Διευθυντή σε μια ακαδημία καλαθόσφαιρας. Σε ένα σύγχρονο αναπτυξιακό πρόγραμμα, ο Τεχνικός Διευθυντής είναι ο άνθρωπος που δίνει συνοχή στη δουλειά της ακαδημίας. Συνδέει τη φιλοσοφία με την καθημερινή προπόνηση, την ανάπτυξη των παικτών με την εκπαίδευση των προπονητών και τον βραχυπρόθεσμο προγραμματισμό με τον μακροχρόνιο στόχο.
Η διεθνής βιβλιογραφία και τα σύγχρονα αναπτυξιακά μοντέλα δείχνουν ότι η πρόοδος των νεαρών αθλητών χρειάζεται οργάνωση, συνέχεια και καθοδήγηση. Η FIBA, μέσα από τη στρατηγική της για την ανάπτυξη του youth basketball, δίνει έμφαση στη δημιουργία ξεκάθαρων διαδρομών εξέλιξης, στην εκπαίδευση των προπονητών και στη λειτουργία οργανωμένων προγραμμάτων. Αντίστοιχα, το Long-Term Development Model του Canada Basketball αντιμετωπίζει την ανάπτυξη ως μια μακροχρόνια διαδικασία, στην οποία λαμβάνονται υπόψη η ηλικία, η βιολογική ωρίμανση, η ψυχολογική εξέλιξη και οι ανάγκες κάθε σταδίου.
Αυτή η λογική έχει άμεση εφαρμογή στις ακαδημίες. Το Κ12, το Κ14, το Κ16 και το Κ18 δεν μπορούν να λειτουργούν ως ξεχωριστά κομμάτια χωρίς κοινή κατεύθυνση. Ένας αθλητής πρέπει να περνά από στάδιο σε στάδιο με συνέχεια. Να χτίζει δεξιότητες, κατανόηση του παιχνιδιού, σωστές συνήθειες, αγωνιστική συμπεριφορά και σταδιακά μεγαλύτερη ευθύνη. Αν κάθε τμήμα λειτουργεί με διαφορετική φιλοσοφία, τότε η ανάπτυξη γίνεται αποσπασματική.
Ο Τεχνικός Διευθυντής μπορεί να περιορίσει αυτό το πρόβλημα. Ορίζει τις βασικές αρχές της ακαδημίας, βοηθά τους προπονητές να εργάζονται μέσα σε κοινό πλαίσιο, παρακολουθεί την πρόοδο των παικτών και φροντίζει ώστε η καθημερινή προπόνηση να υπηρετεί έναν συνολικό σχεδιασμό. Ο ρόλος του δεν αφαιρεί αξία από τον προπονητή. Αντίθετα, τον στηρίζει. Του δίνει εργαλεία, κατεύθυνση, ανατροφοδότηση και ένα πιο σταθερό περιβάλλον εργασίας.
Η έρευνα των Côté και Gilbert για την προπονητική αποτελεσματικότητα δείχνει ότι ο προπονητής δεν αξιολογείται μόνο από τις γνώσεις του, αλλά και από το πλαίσιο μέσα στο οποίο δουλεύει και από την επίδραση που έχει στην ανάπτυξη των αθλητών. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένας καλός προπονητής χρειάζεται σωστή δομή γύρω του. Χρειάζεται κοινή φιλοσοφία, συνεργασία, αξιολόγηση και καθοδήγηση.
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία στην αναπτυξιακή διαδικασία είναι η αξιολόγηση των παιδιών. Συχνά, στις μικρές ηλικίες, προηγούνται αυτοί που είναι πιο ώριμοι σωματικά ή πιο έτοιμοι αγωνιστικά. Η βιβλιογραφία για το Relative Age Effect έχει δείξει ότι τα παιδιά που είναι σχετικά μεγαλύτερα μέσα στην ίδια ηλικιακή κατηγορία συχνά ευνοούνται στην επιλογή και στην εξέλιξη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες εκτιμήσεις. Ένα παιδί που σήμερα δεν ξεχωρίζει άμεσα μπορεί να έχει σημαντική προοπτική, αν του δοθεί χρόνος, σωστή προπόνηση και κατάλληλη υποστήριξη.
Εδώ χρειάζεται προσοχή από τις ακαδημίες. Αν η αξιολόγηση βασίζεται μόνο στο ποιος κερδίζει σήμερα, ποιος σκοράρει περισσότερο ή ποιος είναι πιο δυνατός σωματικά, τότε υπάρχει κίνδυνος να χαθούν παιδιά με πραγματικές δυνατότητες. Η ανάπτυξη δεν είναι ίδια για όλους. Κάποιοι ωριμάζουν νωρίς, άλλοι αργότερα. Κάποιοι χρειάζονται περισσότερη καθοδήγηση, άλλοι περισσότερη αυτοπεποίθηση, άλλοι καλύτερη κατανόηση του παιχνιδιού.
Η θεωρία της σκόπιμης εξάσκησης του Ericsson έχει αναδείξει τη σημασία της ποιοτικής και καθοδηγούμενης προπόνησης. Παράλληλα, νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η προπόνηση από μόνη της δεν εξηγεί τα πάντα. Το περιβάλλον, η καθοδήγηση, η ψυχολογία, η ωρίμανση και η συνέπεια του προγράμματος παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο την ανάγκη για οργανωμένη τεχνική διεύθυνση.
Έχουμε δει την Ελληνική Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης να αναγνωρίζει τη σημασία του ρόλου μέσα από πρόγραμμα επιμόρφωσης Τεχνικών Διευθυντών Καλαθοσφαίρισης. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η συζήτηση αποκτά πλέον πιο συγκεκριμένη βάση και στον ελληνικό χώρο. Η ουσία, όμως, βρίσκεται στην εφαρμογή. Ένας Τεχνικός Διευθυντής χρειάζεται σαφείς αρμοδιότητες, γνώση, εμπιστοσύνη από τη διοίκηση και πραγματική δυνατότητα παρέμβασης στο αναπτυξιακό πρόγραμμα.
Η κακή εφαρμογή ενός ρόλου στο παρελθόν δεν ακυρώνει τη σημασία του. Αντίθετα, δείχνει πόσο αναγκαίο είναι να οριστεί σωστά. Μια ακαδημία που θέλει να παράγει παίκτες δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην καλή πρόθεση, στην εμπειρία του κάθε προπονητή ή στην αναζήτηση του «έτοιμου» ταλέντου. Χρειάζεται φιλοσοφία, πλάνο, συνέχεια και αξιολόγηση.
Το ταλέντο είναι η αρχή. Η εξέλιξη, όμως, χρειάζεται δομή. Και ο Τεχνικός Διευθυντής, όταν λειτουργεί με ουσιαστικό ρόλο, μπορεί να είναι ο άνθρωπος που κρατά αυτή τη δομή ζωντανή μέσα στην καθημερινότητα της ακαδημίας.
Ενδεικτική βιβλιογραφία και πηγές
Côté, J. & Gilbert, W. (2009). An Integrative Definition of Coaching Effectiveness and Expertise. International Journal of Sports Science & Coaching.
Côté, J., Lidor, R. & Hackfort, D. (2009). To Sample or to Specialize? Seven Postulates about Youth Sport Activities that Lead to Continued Participation and Elite Performance. International Journal of Sport and Exercise Psychology.
Cobley, S., Baker, J., Wattie, N. & McKenna, J. (2009). Annual Age-Grouping and Athlete Development: A Meta-Analytical Review of Relative Age Effects in Sport. Sports Medicine.
Fraser-Thomas, J., Côté, J. & Deakin, J. (2008). Examining Adolescent Sport Dropout and Prolonged Engagement from a Developmental Perspective. Journal of Applied Sport Psychology.
Ericsson, K.A., Krampe, R.T. & Tesch-Römer, C. (1993). The Role of Deliberate Practice in the Acquisition of Expert Performance. Psychological Review.
Macnamara, B.N., Moreau, D. & Hambrick, D.Z. (2016). The Relationship Between Deliberate Practice and Performance in Sports: A Meta-Analysis. Perspectives on Psychological Science.
FIBA. Develop Youth Basketball.
Canada Basketball. Long-Term Development Model.
Basketball England. Player Development Framework.
Ελληνική Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης. Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Τεχνικών Διευθυντών Καλαθοσφαίρισης.
