«Έβαλα 20 πόντους, αλλά δεν το χάρηκα…»
«Έπαιξα καλά, αλλά φοβόμουν να κάνω λάθος…»
«Έμεινα πίσω γιατί ο προπονητής με υποτιμάει…»
«Ένιωσα πως δεν αξίζω…»
Κάποιες φράσεις που έχουν γίνει πραγματικότητα πολλών νεαρών αθλητών οι οποίοι καταλήγουν να απομακρύνονται από το μπάσκετ. Όχι γιατί δεν έχουν ικανότητες, αλλά γιατί το παιχνίδι έπαψε να είναι χαρά γι αυτούς και έγινε… βάρος!
Συχνά μιλάμε για τους πόντους που σημείωσε ένας παίκτης. Τους πόντους που εκρίναν έναν αγώνα. Πολύ σπάνια μιλάμε για τον παίκτη που, παρά τη νίκη, ένιωσε… άδειος.
Μιλάμε για αυτόν που έπαιζε καλό μπάσκετ και ξαφνικά σταμάτησε, αλλά όχι για το τι ήταν αυτό που τον ώθησε να σταματήσει. Ίσως γιατί σε κάθε του προσπάθεια φοβούνταν το λάθος;
Το μπάσκετ αποτελείται από αριθμούς. Πόντοι, ριμπάουντ, ποσοστά, αποτελέσματα. Υπάρχουν όμως και πολλά άλλα στο παιχνίδι που δεν αποτυπώνονται σε ένα φύλλο αγώνα ή από την στατιστική υπηρεσία. Πράγματα που είναι απαραίτητα στον αγωνιστικό χώρο για να φτάσει μία ομάδα στη νίκη.
Ένα παιδί που αγαπά την πορτοκαλί μπάλα, πρέπει να μην νιώθει πίεση, να μην κάνει δεύτερες σκέψεις. Να αγωνίζεται με ενθουσιασμό. Γιατί αν νιώσει πως το μπάσκετ γίνεται βάρος, αν αυξηθούν οι φωνές, οι παρατηρήσεις, τότε θα νιώσει πως οι απαιτήσεις δεν τελειώνουν ποτέ και τα λάθη θα έχουν «κόστος». Έτσι αλλάζει το παιχνίδι και από χώρο έκφρασης γίνεται χώρος δοκιμασίας.
Βέβαια η πίεση δεν είναι εχθρός. Πάντα υπήρχε και πάντα θα υπάρχει στον αθλητισμό. Το πρόβλημα ξεκινά όταν αυτή η πίεση μένει μόνη της. Όταν ο αθλητής δεν νιώθει ότι μπορεί να αποτύχει χωρίς να κριθεί αρνητικά. Όταν δεν έχει τον χώρο να αναπνεύσει μέσα στο παιχνίδι. Γιατί λάθη θα γίνουν. Δεν υπάρχει κανένας παίκτης σε κανένα άθλημα στον κόσμο που να μην κάνει λάθη. Και ιδιαίτερα ένας νεαρός πρέπει να κάνει λάθη για να μάθει από αυτά. Αν τον ωθούμε να μην κάνει λάθος, τότε σταματάει να δημιουργεί και αρχίζει να περιορίζεται. Παίζει για να μην κάνει λάθος, όχι για να κάνει το σωστό.
Το μπάσκετ είναι ένα παιχνίδι αποφάσεων. Και οι σωστές αποφάσεις γεννιούνται μόνο σε περιβάλλον ελευθερίας. Όταν υπάρχει φόβος, η σκέψη μικραίνει. Και όταν η σκέψη μικραίνει, η εξέλιξη σταματά…
Ο προπονητής κρατάει ένα από τα πιο ισχυρά «κλειδιά» σε όλη αυτή τη διαδικασία. Δεν είναι μόνο αυτός που θα δείξει το σύστημα ή θα διορθώσει μία κίνηση. Είναι αυτός που θα ορίσει το πώς νιώθει ο παίκτης του μέσα στην ομάδα. Μια κουβέντα την κατάλληλη στιγμή μπορεί να χτίσει αυτοπεποίθηση. Μια αντίδραση, ένα βλέμμα, μπορεί να δημιουργήσει αμφιβολία που μένει για χρόνια.
Όμως η εικόνα δεν περιορίζεται στον πάγκο.
Το περιβάλλον γύρω από το άθλημα (διοικήσεις, φιλοσοφία συλλόγων, νοοτροπία, γονείς, φίλαθλοι) καθορίζει το πλαίσιο. Όταν το αποτέλεσμα γίνεται αυτοσκοπός, η ανάπτυξη περνά σε δεύτερη μοίρα. Και τότε κάποιοι αθλητές μένουν πίσω. Όχι απαραίτητα επειδή δεν μπορούν, αλλά επειδή δεν βρήκαν τον χώρο να δείξουν ποιοι είναι.
Σε αυτό το οικοσύστημα, σημαντικό ρόλο έχουν και οι γονείς. Η παρουσία τους είναι στήριξη, αλλά μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε πίεση. Ένα βλέμμα απογοήτευσης, μια σύγκριση, μια υπερβολική προσδοκία. Μικρές στιγμές που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί βιώνει το παιχνίδι. Και τότε, το μπάσκετ παύει να είναι δικό του.
Η πραγματικότητα είναι ξεκάθαρη.
Το μπάσκετ δεν χάνει παιδιά επειδή δεν έχουν ταλέντο. Τα χάνει γιατί κάποια στιγμή ένιωσαν ότι δεν έχουν χώρο. Ότι δεν ακούγονται. Ότι η αξία τους εξαρτάται μόνο από την απόδοσή τους.
Κι όμως, το ίδιο αυτό άθλημα μπορεί να κάνει το αντίθετο.
Μπορεί να δώσει αυτοπεποίθηση. Να διδάξει συνεργασία. Να διαμορφώσει χαρακτήρες. Αρκεί να δημιουργήσουμε τα σωστά περιβάλλοντα. Εκεί όπου το λάθος είναι μέρος της διαδικασίας. Εκεί όπου η προσπάθεια αναγνωρίζεται. Εκεί όπου κάθε παιδί έχει ρόλο και φωνή.
Γιατί στο τέλος, κανείς δεν θυμάται ένα σκορ από ένα παιχνίδι του αναπτυξιακού.
Θυμάται όμως πώς ένιωσε μέσα σε αυτό.
Το μπάσκετ δεν είναι ένα απλό αποτέλεσμα. Είναι εμπειρία, εξέλιξη και άνθρωποι. Και ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση παραμένει ίδια για όλους όσοι βρίσκονται γύρω από το παιχνίδι:
Όταν τελειώσει ο αγώνας και μείνεις μόνος σου, τι σου έχει αφήσει πραγματικά αυτό το παιχνίδι;
Αντώνης Κατσαρός
